Schuttevaer

Zoet, Zout & Zakelijk
Schuttevaer Premium

Oplevering en proefvaart landingsvaartuig D-Day

Harlingen

Scheepswerf Talsma in Franeker heeft samen met Scheepstimmerbedrijf Feith in Harlingen en E.E.S. Taxaties in Medemblik een replica gebouwd van een landingsvaartuig uit de Tweede Wereldoorlog. Die opdracht kwam van de Amerikaan Daniel Starks uit Wyoming, die een collectie van 120 militaire voertuigen bezit.

1 / 1
Zware boeg- en hekgolf. Schipper en persmensen genieten. (Foto Gijs van Hesteren)

Zware boeg- en hekgolf. Schipper en persmensen genieten. (Foto Gijs van Hesteren)

  • Van de VS naar Normandië, Engeland, Nederland en weer terug
  • ‘Alleen al 260 uur aan schilderwerk’

Door Gijs van Hesteren
Starks toont ze vanaf volgend jaar aan het publiek in zijn nieuwe National Museum of Military Vehicles. Hij vond dat er ook een landingsvaartuig bijhoorde dat in juni 1944 tijdens D-Day was ingezet bij de invasie van Normandië.
Hij gaf het bedrijf British American Infantry Vehicles (BAIV) in Maarheeze opdracht op zoek te gaan. BAIV vond uiteindelijk een landingsvaartuig in het Engelse graafschap Kent. Het restauratiewerk werd gegund aan Scheepswerf Talsma  n de uitvoering had plaats bij onderaannemer Scheepstimmerbedrijf Feith, onder projectleiding van E.E.S. Taxaties. Het vervolg? Via de stranden van Normandië terug naar de USA.

Re-enactment
'Een droom die uitkomt', zegt de eigenaar van BAIV, Ivo Rigter. Op de werf van Robert Jan en Ineke Feith praat hij over de voorgeschiedenis van het project. BAIV begon 16 jaar geleden als hobby en is nu een commercieel bedrijf met 14 werknemers. 'Daniel Starks ken ik vanuit de wereld van de re-enactment, het naspelen van historische gebeurtenissen uit de Tweede Wereldoorlog. Hij heeft zijn fortuin verzameld in de wereld van de hart- en vaatziektentechnologie. Ik ben onlangs in Ohio geweest, waar 5000 mensen de invasie van Normandië speelden. Fantastisch! Er hing op het laatst zoveel blauwe rook dat je geen hand voor ogen meer zag.
 
'Starks wil straks in zijn museum een soort diorama op ware grootte maken, met als centraal object een landingsvaartuig. Omdat wij heel veel ervaring hebben met tijdsgetrouw bouwen van replica's heeft hij gevraagd of wij voor zo'n vaartuig konden zorgen. Eigenlijk een project dat voor ons te groot en te afwijkend is. Daarom hebben we ons gewend tot Jelle Talsma. Hem kenden we van een vroeger project in Den Helder.'

Nieuwe motor en klaar
Tijdens en na de oorlog bouwden Andrew Higgins en talloze licentiehouders ongeveer 20.000 LCVP's (Landing Craft Vehicle Personnel). Higgins was een bekende ontwerper van bootjes met geringe diepgang, bestemd voor de ondiepe wateren rondom New Orleans. Oorspronkelijk bouwde men de ongeveer 11 meter lange LCVP's van mahonie- en hechthout, bekleed met acht millimeter stalen pantserbeplating.
 
Rigter: ‘Daar zijn nauwelijks exemplaren van overgebleven. Na de oorlog zijn er nog veel gebouwd, maar dan van polyester. Wél met gebruikmaking van heel veel onderdelen uit de oorlogsjaren. Dit exemplaar uit de jaren ‘60 hebben we gevonden in een rommelhoek van de scheepswerf The Brickyard in Edenbridge. Helemaal overwoekerd. De boot was gebruikt als rekwisiet in een of andere film. 
 
‘Even een nieuwe motor erin, alles nalopen en dan heb je er een goed scheepje aan', zei de verkoper. Dat hebben we geweten. Bij het laden van de dieplader bleek dit schip 10 ton zwaarder dan verwacht. Al snel bleek waarom. De boomwortels groeiden uit het vlak en de polystyreen-vulling ervan had als een spons tonnen water opgezogen. Robert Jan Feith heeft alles eruit gesloopt en vernieuwd.'

Vee verdwenen
Projectleider Peter Kieft vult aan: ‘Heel veel zaken waren verdwenen. Toch wilden we een zo getrouw mogelijke replica bouwen van de PA26-15, één van de boten die bij Operatie Overlord zijn ingezet. Een instructiefilm voor bootbemanningen uit 1944 was een belangrijke leidraad, en daarnaast  twee boeken, met titels die opvallend veel op elkaar lijken: “The boats that won World War II”, door Jerry E. Strahan en “The boat that won the war”, door Charles C. Roberts.
 
‘Overal en nergens snorden we materialen en onderdelen op. Het internet was natuurlijk een grote hulp. We vonden heel veel messing en bronzen onderdelen, zoals de schroef, het beslag, het kompas, de besturing en de motorbediening. De zescilinder tweetakt diesel van GM komt uit een Belgische spits. Talsma heeft de motor geplaatst.’
 
'We waren wel blij met deze klus', zegt Robert Jan Feith. ‘Het was wat stil afgelopen najaar. Je weet hoe het gaat, nu stikken we ineens van het werk en we zaten met een deadline. Aanstaande mei zou het museum in Wyoming opengaan. Gelukkig is dat nu met een jaar uitgesteld. Het was een hoop werk. Ineke heeft alleen al 260 uur besteed aan het schilderwerk. Nou ja, het is nu tenminste klaar.’

Lastig te besturen
Een landingsvaartuig werd bemand door vier soldaten, die optraden als schipper, matroos en twee mitrailleurschutters. De bediening was daarom simpel. Toch kwam het erop aan bij het varen. De boten naderden het strand onder zwaar vijandelijk vuur. Er stond een stevige branding en het getij is in Normandië imposant. Als de boten dwarsvielen, kapseisden ze gemakkelijk. Daarom lieten veel schippers ver van het strand de laadklep al neer. De manschappen moesten maar zien hoe ze met zware bepakking en wapens aan land kwamen.
 
'Dit ding is inderdaad lastig om mee te varen', zegt schipper Jan van de Wetering tijdens de proefvaart in het Harlinger Verbindingskanaal. 'Het roer draait zó zwaar dat je van boord komt met armen als die van Arnold Schwarzenegger.'
Toch geniet Van de Wetering zichtbaar. Met een zware boeg- en hekgolf geeft hij de GM in het Van Harinxmakanaal flink de sporen.

Jongeren
Ivo Rigter: ‘Nu we een jaar uitstel hebben, willen we in juni met de PA26-15 naar de viering van 75 jaar D-Day op Omaha Beach. We hebben er goede hoop op dat onze opdrachtgever dat goedvindt. We zouden de landingsdemonstratie dan uitvoeren in samenwerking met de specialisten van “Keep them landing”. Zij gaan naar Normandië met een groep randgroepjongeren. Een deel gaat parachutespringen en een deel gaat aan land vanaf de PA26-15.
 
‘In Maarheze werken we ook met kansarme jongeren en Wajong'ers. Met twee linkerhanden komen ze binnen, maar na twee jaar vertrekken ze als vakmensen met grote kans op een baan.’
Stoere, gepassioneerde mannen spraken over 'hun' unieke vaartuig. Van binnen zijn het jongens. 

Literatuur: 
'The boats that won World War II', door Jerry E. Strahan, ISBN 978-0-8071-4143-4. 
'The boat that won the war', door Charles C. Roberts, ISBN 978-1-5267-0692-8.

Reacties

Om te reageren op dit bericht moet u ingelogd zijn. Klik hier om in te loggen. Indien u nog geen account heeft kunt u zich hier registreren om te kunnen reageren op Schuttevaer.nl. Uw reacties worden altijd ondertekend met uw volledige persoonsnaam.

Er zijn nog geen reacties op dit artikel.

Lees ook